strój krakowski

Lelowice

Posted on Updated on

Dawny powiat miechowski i opis  wieś Lelowice 

Moja prababcia była z domu Belska, urodziła się w parafii Łopuszno, jednak po latach poszukiwań udało mi się ustalić, że jej ród wywodzi się z ziemi w regionie Racławic koło Miechowa, Wrócimowic i Proszowic. 

Znalazlam tam wiele gałęzi tego rodu, które staram się połączyć. Jednym ze źródeł pomocnych okazały się wpisy w czasopismach z początku XXw. 

z artykułu Mariana Wawrzenieckiego rok 1902.

„Wyniosłe, gliniaste, na podkładach białego wapienia i gipsu spoczywające płaskowzgórza. ciągnące się z północy do wsi Racławice ku południowi, zwracając sie na wschód w miejscu gdzie  leży wieś Lelowice, odległa o 3 mile od Miechowa w kierunku południowo-wschodnim. Pola „Lelowskie” rozłożyły się częściowo na wierzchu owego płaskowyża, częsciwo zaś na płaskowzgórzu, częściowo zaś na równinie, leżącej u zboczy tegoż na stronie zachodniej

U stóp tych zboczy płynie bystry strumień bardzo zimnej wody (skutkiem dopływów znacznej liczby bijących u podnóża płaskowzgórza źródeł, t.j. tak zwanych „stoków”). Strumień ten rodzi się w Racławicach, płynie przez staw w Janowiczkach, przez teretorium parafjalnej wsi Wrócimowice i przez Lelowice, a wpada do Szreniawy („Śreniawy”) w okolicy Proszowic. Jest to typowy potok górski. Włościanie ten strumień mienią rzeką z nazwa „Racławka” lub „Cieklec”, mylnie „Wścieklec” niekiedy w literaturze naukowej przeinaczoną).

Wedle dokumentu strumień, o którym mowa,  przyjmuje z lewej strony dopływ, nazwany w dokumentach z 1583 r.  „Dźiurdziawka”, a na mapach z 1803 „Rudawka”, z 1909 „Ujazd”, lub „Dźiurdziawka”, dalej inny dopływ lewy z dwóch „stoków”, na łąkach i ze stawisk, oraz z kilkunastu bardzo zimnych i czystych „stoków” bijaych w miejscu, gdzie był staw „Po rymarzem”. Dalej wpada wielki ściek wodny, zwany „ryńsztok”, a nastepnie rzeka skręca ku zachodowi i wpływa na terytorium wsi Kaczowice (dawna królewszczyna). Z prawej strony dopływów żadnych niema.

Wieś złożona z osad chłopskich, leży u podnóży owych płaskowzgórzy w skupieniu. Jest ona wspomniana jako Jelowycze w Liberum beneficiorum Długosza (tom II str. 78) oraz w Słowniku geograficznym(tom V, str. 135) W dokumencie z 1552 wieś ta pisze się Jelowicze, a w 1583- Lelowicze. (…)

Do historycznych zabytków zaliczyć można dwór wlaścicieli Lelowic z XVIII w. , pobudowany z modrzewiu i obmurowywany. 

lelowice
Słup z dworu w Lelowicach

W stojącej oddzielnie kuchni, która był niegdyś starym dworem, jest wmurowana tablica erekcyjna z XVIII w., ozobiona herbami dawnych właścicieli (prawdopodobnie „de Lgota Lgockich”. Z pamiątek są ślady stoczonej niepopodal d. 4 kwietnia 1794 roku. , bitwy (pod Racławicami) w postaci wyoranych kul (waga 6 funtów), lub ich odłamków.

(..) ciekawe wyrażenia z inwentarza pośmiertnego, spisanego w 1702 roku, po zgonie Marji Majowej i Konstancji, małżonki właściciela: „kuny, wrzeciądze, skoble -wszystkie żelazna, okoły drobne, drzwi na kunach żelaznych, młyn w którym kół dwie – jedno do męłcia, drugie stepne, z rurnicami kadzi trzy, konwie dwie, nalewki trzy, podle piwnice gąsior z wrzeciądzem i skoblami.

Wedle tego spisu, poddani w Lelowicach zwali się: Ożók, Wróbel, Wachowicz, Norek, Janda, Przebieracz, Adam, Janek.Wedle spisu zd. 18 stycznia 1807 (Galicja Zachodnia Cyrkuł Krakowski) nazwiska włościan były: Kwietniowa, Labiś, Sadowski, Dziedzic, Znay, Szych, Duda, Kasperczyk, Łóy, Wodarczyk, Pluta, Kozera, Szewczyk, Kabza, Garbarz, Rączka, Jasiński, Wronka. Nazwiska z 1846 r. , Kusaj, Banasik, Czernik, Jedruch, Szewczyk, Duda, Labiś, Łój, Besala, Mierzwiński, Sosnowski, Wójcik, Czesak, Orlacz, Paris, Budzień: w 1849 r., Mateusz Czesak, Król Marcin, Walenty Wójcik, Kacper Sosnowski, Łój Kacper, Franciszek Jedrych, Benedykt Bassela, Walenty Duda, Jan Orlacz, Wawrzyniec Kapcia, Kazimierz Łabuś, Wawrzyniec Czernik, Wojciech Byszewski, Parys Jan, Budzyń Szymon.

Tradycji historycznych prawie już niema; przed laty wiedziano, że jeden włościanin służył pod Napoleonem, innego zaś zwano Krakusem (wszelich tradycji tego rodzaju udzielała p. Helena z Massalskich Wawrzeniecka, która od r. 1830 do 1857 stale w Lelowicach przebywała). „

Mieszkańcy Lelowic śpiewali utwór powszechny w powiecie miechowskim.

„Oj panowie, panowie da bedziecie  panami,

Da już nie bęedziecie przewodzic nad nami „

Ten utwór powstał po uwłaszczeniu 1864

” Na weselach daniej pieczono”kogutki” z ciasta i ubierano je piórami, tudzież robiono „osutki” do obrzucania panny młodej. Wydarzały się też na weselach wypadki popisów siły, jak rzucanie kołem wozu na dach chaty. Raz przegrał ktoś przy zakładzie swoje ubranie i nago biegał po wsi, co , naturalnie spowodowało oburzenie.

Ubiór mężczyzny stanowią: sukmana biała, wełniana z czarnymi wyszyciami, pospolita w okolicy; kaftan krakowski, czapka „magierka”, lub kapelusz z piórkami (krakowski); pas krakowski, „kikla”  -sukmana z białego płótna z czerwonymi wyszyciami, „karazyja” z suka= kołnierz , wyszytą blaszkami, pospolita pod Skalbmierzem, buty z cholewami, podkute. Na codzień(uboższestale) nosza „siniel”, t.j. nabyty w mieście u handlarzy stary płaszcz żołnierski ; w zimie – kożuch z wyszyciem białym lub brunatnym.

Mężczyżni powszechnie noszą wąsy, brodę golą, faworyty spotyka sie tylko u młodzieży w służbie dworskiej.

stroj miechow powiat
włościanka z powiatu Miechowskiego ze zbiorów Muzuem Ziemi Miechowskiej, zbliżony wygladem o stroju Lelowskiego

U kobiet chustka na głowie haftowana. Dawniej kobiety nosiły rodzaj granatowego żupana, „przyjaciółką” zwanego, obecnie częściej- gorset krakowski, a na nim tandetny miejski kaftan, , Zapaski =spódnice, i buty wysokie przyodziewają , w święto i stroją w korale i paciorki. Mążatki strzygą włosy, zostawiając tak zwane „icki” przy uszach, panny plotą włosy i zakładają warkocze na głowie, strojąc je w kwiatki i świecidełka.”

 

We wcześniejszych moich wpisach umieściłam obeszerny opis występowania nazwiska Bełski w końcu XVIII wieku tutaj

Zbierając kawałki układanki genealogicznej, w postaci zapisów metrykalnych, danych opisów regionu, czy spisów ludności, kiedyś uda się, może również z Waszą pomocą połączyć wszystkie gałęzie tego rodu. 

Mapa poszukiwań genealogicznych tutaj

c.d.n.

Autor wpisu:

Ania Bernat -Mścisz

 

Źródła

czasopismo WISŁA rok 1902

strój Ludowy Muzeum w Miechowie

Stroje ludowe, okolice Miechowa, Małopolska

Posted on Updated on

Dawne wzory  haftowane, malowane, tkane  czy w inny sposób wplatane w stroje ludowe  to  temat bardzo interesujący dla wielu osób, szczególnie dla  pasjonatów regionalistyki, genealogów, historyków, etnografów, również osób związanych ze światem mody.

Dzięki fotografiom sprzed lat również mamy możliwość poznać jak wyglądały dawniej stroje ludowe, ale również pozostałe ubiory codzienne.

Zdjęcie poniżej przedstawia dwie panny w stojach ludowych z regionu małopolski, okolic Miechowa. Dziewczęta mają na sobie ozdobne serdaki, haftowane i wyszywane cekinami. W serdaku u dziewczyny z prawej strony fotografii widoczne kaletki u doły gorsetu. Serdaki wiążane są krzyżowo, wzory rozkładają się równomiernie po obu stronach stroju.

Na głowie panien widoczne wiązne w tyle głowy chusty. Dziewczęta ubrane są  w białe koszulowe bluzki. Pod szyją każda z nich ma, co widać wyrażnie po kilka rzędów korali. Obie mają kwieciste spódnice. Panna wyższa, po prawej stronie zdjęcia ma jasną spodnice z nadrukiem kwiecistym.  Obie mają założone na wierzch  spodnic lekkie jasne zapaski z 4 rzędami wstążek przyszytych poprzecznie w dolnej części fartucha.

Zdjęcie otrzymała dzięki uprzejmości Basi z Podlesic , było ono przechowywane w zbiorach jej przodków z Podleśnej Woli  koło Miechowa . Na zdjęciu mogą być osoby z rodziny o nazwiskach Duda i Machejek.

Zdjęcie może pochodzić z lat dwudziestych XX w.

stroje
Stroje ludowe Miechów , Podleśna Wola , lata dwudzieste
stroj dziecko rodzice.JPG
Stroje ludowe, Miechów, Podleśna Wola ,

Kolejne zdjęcie  przedstawia rodzinę z kilkuletnim dzieckiem. Zdjęcie mogło być wykonane w miesiącach letnich na przyklad w przydomowym ogrodzie. Kobieta ma na sobie strój z lat dwudzistych. Sukienka z plisami biegnącymi z góry na dół, rękawy siędające do łokci, pod szyją biała kokarda. Suknia przpasana paskiem wykonanym z tego samego materiału. Włosy ciemne, gładko zaczesane wokół głowy.

Dziewczynka o jasnych włosach  w wieku około pięciu lat ma na sobie strój ludowy. Widoczny serdak z kaletkami , ozdobiony haftami i wyszywany cekinami. Kilka rzędów korali sięga dziecku aż do pasa. Dziewczynka ma biała bluzkę z rękawami sięgającymi polowy jej rąk. Dół jej ubioru to widoczna jasna zapaska i ciemniejsza spódnica pod spodem.

Mężczyzna ubrany w ciemny jednorzędowy  garnitur  z kamizelką, białą koszulę i krawat.

Mam nadzieję, że takich zdjęć uda mi się pokazać jeszcze więcej. Liczę, że wspólnie ustalimy ktogo przedstawiają te fotogarafie. Choć powstały one prawie sto lat temu to wciąż potrafią zachwycić nie jednego miłośnika regonalistyki , genealogii, …i wielu innych dziedzin.

13221358_1024135344336237_6357294908994706749_o.jpg
Strój ludowy własnorćznie wykonany

 

 

 

Autor:

Ania B.M

Kopie pamiątkowych zdjęć sprzed 100 lat dzięki uprzejomości Basi z Podlesic

Ciekawe linki

Najlepsza strona jaką znam przedstawiająca stroje ludowe w dawnej Polsce  tutaj